Na co pomagają zioła? Przegląd najpopularniejszych roślin

Zioła zawierają substancje biologicznie czynne, dlatego mogą wspierać trawienie, łagodzić niektóre drobne dolegliwości, pomagać w pielęgnacji skóry i włosów. Nie zastępują jednak diagnostyki ani leczenia zaleconego przez lekarza. Ich działanie zależy od gatunku rośliny, użytej części oraz sposobu przygotowania. „Naturalne” nie oznacza automatycznie bezpieczne, zwłaszcza przy chorobach przewlekłych i równoczesnym przyjmowaniu leków.

Na co pomagają popularne zioła?

Fitoterapia, czyli ziołolecznictwo, wykorzystuje określone surowce roślinne i zawarte w nich związki, między innymi olejki eteryczne, garbniki, flawonoidy czy śluzy. Jedne rośliny działają rozkurczowo, inne powlekają błony śluzowe, wspierają wydzielanie soków trawiennych albo łagodzą miejscowe podrażnienie. Poniższe zestawienie dotyczy tradycyjnych i wspomagających zastosowań, a nie leczenia poważnych chorób.

Rumianek jest jednym z częściej stosowanych ziół przy podrażnieniach skóry i łagodnych dolegliwościach przewodu pokarmowego. Napar można wykorzystać także do przemywania skóry, o ile nie występuje alergia na rośliny z rodziny astrowatych.

Mięta zawiera olejek bogaty między innymi w mentol. Może ułatwiać rozluźnienie mięśni gładkich przewodu pokarmowego i zmniejszać uczucie wzdęcia. U części osób nasila jednak objawy refluksu, dlatego przy tej dolegliwości warto zachować ostrożność.

Pokrzywa jest wykorzystywana jako surowiec o działaniu moczopędnym oraz w kosmetyce włosów. Nie powinna być traktowana jako sposób na „oczyszczanie organizmu” ani zastępować leczenia obrzęków, chorób nerek czy nadciśnienia.

Melisa może wspierać wyciszenie i zasypianie przy łagodnym napięciu. Jeżeli bezsenność utrzymuje się dłużej, nasila się lub towarzyszą jej inne objawy, potrzebna jest konsultacja medyczna zamiast samodzielnego zwiększania ilości ziół.

Jak prawidłowo przyrządzać zioła?

Sposób przygotowania wpływa na to, jakie związki przejdą do wyciągu. Delikatne części roślin, takie jak liście i kwiaty, zwykle przygotowuje się inaczej niż twarde korzenie, kłącza czy korę.

1. Napar przygotuj z liści, kwiatów lub ziela. Zalej surowiec gorącą wodą, przykryj naczynie i pozostaw na kilka–kilkanaście minut, a następnie przecedź. Napar stosuje się doustnie albo miejscowo, na przykład do przemywania.
2. Odwar wybierz przy korzeniach, korze i innych twardszych częściach rośliny. Surowiec podgrzewaj z wodą przez czas wskazany na opakowaniu, zwykle przez kilkanaście minut, po czym przecedź. Nie gotuj ziół automatycznie, ponieważ wysoka temperatura może niszczyć część składników.
3. Macerat otrzymuje się przez zalanie surowca chłodną lub letnią wodą i pozostawienie go na kilka godzin. Ta metoda sprawdza się przy surowcach zawierających śluzy, gdy zależy nam na łagodnym, powlekającym wyciągu.
4. Nalewka jest alkoholowym wyciągiem roślinnym. Wymaga właściwego surowca, odpowiedniego stężenia alkoholu i czasu ekstrakcji, dlatego preparaty tego typu najlepiej stosować zgodnie z instrukcją producenta. Alkohol wyklucza ją dla części osób.

Gotowy napar lub odwar przechowuj zgodnie z zaleceniami dla danego surowca. Nie zakładaj, że dłuższe parzenie albo większa ilość ziół zwiększy korzyści. Może natomiast podnieść ryzyko działań niepożądanych.

Zioła w codziennej pielęgnacji

Ziołowe napary, płukanki i kąpiele mogą uzupełniać pielęgnację, ale nie zastępują leczenia chorób skóry. Przed zastosowaniem na większym obszarze wykonaj próbę na małym fragmencie skóry.

Najczęściej wybierane rośliny zależą od potrzeb skóry i włosów:

• Cera tłusta – szałwia, pokrzywa i kora dębu mogą być używane w preparatach o działaniu ściągającym, lecz przy przesuszeniu należy je odstawić.
• Cera wrażliwa – rumianek i prawoślaz mają działanie łagodzące, ale rumianek może uczulać osoby wrażliwe na astrowate.
• Cera sucha – lipa i siemię lniane dostarczają śluzów, które pomagają ograniczyć uczucie ściągnięcia.
• Włosy i skóra głowy – pokrzywa, skrzyp i rozmaryn występują w płukankach oraz kosmetykach do włosów. Ich działanie nie powinno być utożsamiane z leczeniem łysienia.
• Kąpiel ziołowa – napar z rumianku, lipy lub melisy może mieć działanie odprężające i łagodzące. Woda nie powinna być zbyt gorąca, szczególnie przy skórze wrażliwej.

Kiedy zioła mogą zaszkodzić?

Zioła mogą wchodzić w interakcje z lekami. Najbardziej znanym przykładem jest dziurawiec. Jego składniki mogą zmieniać aktywność enzymów i transporterów odpowiedzialnych za metabolizm części leków, przez co obniżają lub modyfikują ich działanie. Dotyczy to między innymi niektórych leków przeciwdepresyjnych, przeciwkrzepliwych, immunosupresyjnych oraz hormonalnych środków antykoncepcyjnych. Dziurawca nie należy łączyć z farmaceutykami bez konsultacji z lekarzem lub farmaceutą.

Ostrożność jest potrzebna także przy innych roślinach. Mięta może nasilać refluks, szałwia stosowana w dużych ilościach nie jest obojętna dla organizmu, a zioła moczopędne mogą być niewłaściwe przy części chorób nerek lub zaburzeniach gospodarki elektrolitowej. Reakcje alergiczne mogą wystąpić po naparze, kosmetyku lub kontakcie z surową rośliną.

Przed rozpoczęciem regularnego stosowania ziół skonsultuj wybór ze specjalistą, jeżeli przyjmujesz leki, masz chorobę przewlekłą, jesteś w ciąży lub karmisz piersią. Konsultacja jest szczególnie ważna, gdy objawy się nasilają, trwają dłużej niż kilka dni, pojawia się wysoka gorączka, duszność, silny ból, krwawienie albo powtarzające się zaburzenia trawienia.

Zioła najlepiej traktować jako precyzyjnie dobrane wsparcie, a nie zamiennik terapii. Znaczenie ma nie tylko sama roślina, lecz także jej dawka, jakość surowca, sposób przygotowania, stan zdrowia i przyjmowane leki.

Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. W przypadku chorób, nasilonych objawów, ciąży, karmienia piersią lub przyjmowania leków skonsultuj stosowanie ziół z lekarzem albo farmaceutą.