Do czego służy witamina E? Właściwości i zastosowanie

Witamina E to grupa związków, przede wszystkim tokoferoli i tokotrienoli, które chronią komórki przed nadmiarem wolnych rodników. Organizm nie wytwarza jej samodzielnie, dlatego trzeba dostarczać ją z dietą. U zdrowych osób jedzących różnorodnie niedobór zdarza się rzadko, a suplementacja wymaga konsultacji z lekarzem.

Czym jest witamina E?

Witamina E należy do witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, podobnie jak witaminy A, D i K. Nie jest pojedynczą substancją, lecz grupą związków obejmującą tokoferole i tokotrienole. Najlepiej poznaną formą jest alfa-tokoferol, który wykazuje największą aktywność biologiczną w organizmie człowieka.

Jej główne działanie polega na ochronie lipidów, czyli tłuszczów budujących błony komórkowe, przed utlenianiem. Z tego powodu witaminę E często nazywa się antyoksydantem lub potocznie „witaminą młodości”. To określenie nie oznacza jednak, że suplement zatrzymuje starzenie albo leczy choroby.

Jak witamina E działa w organizmie?

Podczas przemian metabolicznych powstają reaktywne formy tlenu, nazywane też wolnymi rodnikami tlenowymi. W niewielkich ilościach pełnią one fizjologiczne funkcje, ale ich nadmiar może uszkadzać lipidy, białka i błony komórkowe. Taki stan określa się jako stres oksydacyjny.

Witamina E neutralizuje część reaktywnych form tlenu i ogranicza utlenianie tłuszczów. W praktyce pomaga to utrzymać prawidłową strukturę błon komórkowych, które otaczają komórki i regulują wymianę substancji z ich otoczeniem.

Witamina E uczestniczy także w prawidłowym działaniu układu odpornościowego. Wpływa na ochronę krwinek czerwonych i funkcjonowanie mięśni. Jej działanie antyoksydacyjne jest związane również z układem sercowo-naczyniowym, ponieważ ograniczenie utleniania lipidów może zmniejszać niektóre procesy sprzyjające uszkodzeniu naczyń. Nie oznacza to jednak, że suplementacja samodzielnie zapobiega miażdżycy lub chorobom serca.

Witamina E jest potrzebna także skórze, między innymi do ochrony lipidów w jej komórkach. Dodaje się ją do kosmetyków, ale stosowanie preparatu na skórę nie jest tym samym co uzupełnianie niedoboru w organizmie. Podobnie nie ma wystarczających podstaw, aby traktować ją jako uniwersalny środek na niepłodność, wypadanie włosów czy ochronę przed chorobami.

Gdzie znajduje się witamina E?

Najłatwiej dostarczyć ją z produktów roślinnych. Szczególnie zasobne są oleje, nasiona i orzechy. Ponieważ witamina E rozpuszcza się w tłuszczach, posiłek zawierający niewielką ilość tłuszczu sprzyja jej wchłanianiu. Przykładowe źródła przedstawia tabela:

W jadłospisie mogą pojawiać się także awokado, oliwki, żółtka jaj i tłuste ryby. Nie trzeba jednak budować diety wyłącznie wokół produktów zawierających witaminę E. Wystarczy regularnie jeść warzywa, produkty zbożowe, orzechy lub nasiona oraz stosować oleje roślinne.

Kiedy niedobór witaminy E jest realnym problemem?

U osoby zdrowej, która odżywia się różnorodnie, niedobór witaminy E jest mało prawdopodobny. Większe ryzyko dotyczy przede wszystkim sytuacji, w których organizm nie wchłania prawidłowo tłuszczów. Może do tego dochodzić przy niektórych chorobach jelit, trzustki i dróg żółciowych, a także w przebiegu celiakii lub mukowiscydozy.

Objawy niedoboru nie są swoiste, dlatego nie powinny być podstawą samodzielnego rozpoczęcia suplementacji. Przy długotrwałym i znacznym niedoborze mogą pojawić się:

• osłabienie mięśni i gorsza tolerancja wysiłku
• zaburzenia czucia, równowagi lub koordynacji ruchów
• pogorszenie widzenia związane z zaburzeniami funkcjonowania siatkówki
• zwiększona podatność na infekcje lub inne objawy upośledzonej odporności

Jeśli lekarz podejrzewa niedobór, może zlecić oznaczenie stężenia alfa-tokoferolu we krwi. Wynik powinien być interpretowany razem z objawami, dietą i chorobami wpływającymi na wchłanianie.

Jak bezpiecznie stosować witaminę E?

Witaminę E z pożywienia można spożywać bez obaw o typowe przedawkowanie. Inaczej wygląda sytuacja przy skoncentrowanych preparatach. Duże dawki przyjmowane przez dłuższy czas mogą zwiększać ryzyko działań niepożądanych, w tym zaburzeń krzepnięcia i krwawień.

Suplement, jeśli lekarz uzna go za potrzebny, przyjmuje się podczas posiłku zawierającego tłuszcz. Stosowanie go na czczo nie wykorzystuje w pełni faktu, że jest to witamina rozpuszczalna w tłuszczach. O wyborze preparatu i dawki powinny decydować przyczyna niedoboru oraz wyniki badań, a nie sama obecność niespecyficznych objawów.

Osoby przyjmujące warfarynę lub inne leki przeciwzakrzepowe powinny skonsultować witaminę E z lekarzem przed rozpoczęciem suplementacji. Może ona nasilać działanie zmniejszające krzepliwość krwi. Ostrożność jest potrzebna także przy stosowaniu innych preparatów wpływających na krzepnięcie, w tym wysokich dawek witaminy K lub witaminy A. Nie należy samodzielnie odstawiać leków ani zmieniać ich dawki.

Czy dieta zwykle wystarcza?

W większości przypadków tak. Witamina E występuje w wielu powszechnie dostępnych produktach, a regularne spożywanie olejów roślinnych, orzechów, nasion i warzyw zwykle pokrywa zapotrzebowanie. Suplementacja ma uzasadnienie przede wszystkim wtedy, gdy niedobór potwierdzono lub istnieje choroba utrudniająca wchłanianie tłuszczów.

Najbezpieczniejszą zasadą jest traktowanie diety jako podstawowego źródła witaminy E, a suplementu jako rozwiązania zaleconego w konkretnej sytuacji medycznej.

Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii specjalisty medycyny w powyższym zakresie.