Czy kawa rozpuszczalna jest zdrowa?
Tak, czysta kawa rozpuszczalna może być elementem zdrowej diety. To nie „chemiczny zamiennik”, lecz wysuszony ekstrakt z ziaren kawy. Przy umiarkowanym spożyciu nie ma powodu, by rezygnować z niej z obawy przed procesem produkcji lub akrylamidem.
Czym jest kawa rozpuszczalna?
Kawa rozpuszczalna powstaje z prawdziwych ziaren kawy. Najpierw przygotowuje się z nich ekstrakt, czyli kawę zaparzoną na skalę przemysłową. Następnie usuwa się wodę, otrzymując proszek, granulki albo kryształki, które ponownie rozpuszczają się w wodzie.
W przypadku produktu oznaczonego jako kawa rozpuszczalna skład powinien być bardzo prosty: 100% kawy. Umiarkowane picie kawy wiąże się u większości dorosłych osób z korzystnymi zależnościami zdrowotnymi. W przeglądzie badań obejmującym różne wyniki zdrowotne spożywanie około 3–4 filiżanek dziennie wiązało się z niższym ryzykiem zgonu z dowolnej przyczyny oraz chorób sercowo-naczyniowych. Nie oznacza to jednak, że większa ilość zawsze przynosi większe korzyści.
Jak powstaje kawa rozpuszczalna?
Proces produkcji obejmuje ekstrakcję oraz suszenie. Nie polega na syntezie kawy z dodatków chemicznych. Stosuje się przede wszystkim trzy metody.
Liofilizacja polega na zamrożeniu ekstraktu i usunięciu lodu przez sublimację, czyli przejście wody ze stanu stałego bezpośrednio w parę. Proces odbywa się przy obniżonym ciśnieniu i niskiej temperaturze. Dzięki temu uzyskuje się charakterystyczne kryształki.
Podczas suszenia rozpyłowego ekstrakt zostaje rozpylony w strumieniu gorącego powietrza. Po odparowaniu wody pozostaje drobny proszek. Aglomeracja może być kolejnym etapem, w którym cząstki łączą się w większe granulki. Każda z tych metod zaczyna się od naturalnego ekstraktu kawowego.
Liofilizacja bywa kojarzona z produktem wyższej jakości, ale sama metoda nie przesądza o wartości zdrowotnej napoju. Większe znaczenie ma skład gotowego produktu oraz ilość wypijanej kawy.
Akrylamid w kawie rozpuszczalnej – czy jest się czego bać?
Akrylamid powstaje podczas obróbki termicznej produktów zawierających węglowodany i aminokwasy. Tworzy się między innymi w reakcjach Maillarda, które odpowiadają za część barwy i aromatu prażonej żywności. Związek ten jest uznawany za potencjalnie szkodliwy, dlatego jego obecność w produktach spożywczych podlega ocenie instytucji zajmujących się bezpieczeństwem żywności.
Kawa rozpuszczalna może zawierać więcej akrylamidu niż kawa ziarnista, ale różnica w stężeniu nie oznacza automatycznie realnego zagrożenia przy zwyczajowym spożyciu. Zawartość zależy między innymi od surowca, stopnia palenia i warunków produkcji. Wyniki poszczególnych analiz nie są całkowicie zgodne.
W polskim badaniu Mojskiej i Gielecińskiej przeanalizowano 42 próbki, w tym kawy ziarniste, rozpuszczalne oraz substytuty kawy. Kawa rozpuszczalna zawierała średnio około dwukrotnie więcej akrylamidu niż kawa ziarnista, ale najwyższe wartości odnotowano w badanych substytutach kawy, takich jak kawy zbożowe. Poniższe wartości należy traktować jako dane z konkretnego badania, a nie stałą cechę każdej marki i każdej partii.
| Rodzaj produktu | Średnia zawartość akrylamidu (µg/kg) | Wniosek |
|---|---|---|
| Kawa ziarnista | około 168–323 | Stężenie zależało między innymi od stopnia palenia |
| Kawa rozpuszczalna | wyższe niż w kawie ziarnistej, około dwukrotnie w analizowanej grupie | Więcej akrylamidu nie oznacza, że napój trzeba wykluczyć z diety |
| Substytuty kawy, w tym zbożowe | najwyższe w badanym zestawie | „Zbożowa” nazwa nie gwarantuje niższej zawartości akrylamidu |
W przypadku kawy ziarnistej badanie wykazało ujemną korelację między intensywnością koloru a stężeniem akrylamidu. Oznacza to, że jaśniej palone próbki mogły zawierać go więcej, ponieważ związek powstaje wcześniej podczas palenia, a dłuższa obróbka może zmniejszać jego ilość. Ta zależność nie musi jednak wyglądać tak samo w przypadku kawy rozpuszczalnej.
Nie ma podstaw, by na tej podstawie uznać kawę rozpuszczalną za produkt niebezpieczny. W codziennej diecie akrylamid występuje także w wielu innych produktach poddawanych intensywnej obróbce, między innymi we frytkach, chipsach, krakersach i ciastkach. Ocena ryzyka dotyczy całego jadłospisu, a nie jednego składnika. Kawa dostarcza też związków bioaktywnych, w tym kwasów chlorogenowych, dlatego sam fakt wykrycia akrylamidu nie opisuje pełnego wpływu napoju na zdrowie.
Na co zwrócić uwagę przy zakupie?
Najłatwiej ocenić produkt, zaczynając od etykiety. Przy wyborze kawy rozpuszczalnej zwróć uwagę na następujące kwestie:
- Skład – najlepiej, gdy zawiera wyłącznie kawę, bez cukru, tłuszczu i aromatów.
- Produkty 3w1 – zwykle są mieszanką kawy, cukru, zabielacza i tłuszczu, więc nie należy traktować ich tak samo jak czystej kawy rozpuszczalnej.
- Liofilizacja – może być wyborem, gdy zależy Ci na określonej formie i jakości sensorycznej, ale sama nazwa metody nie zastępuje sprawdzenia składu.
- Ilość kofeiny – filiżanka kawy rozpuszczalnej często dostarcza około 60–80 mg kofeiny, lecz wartość zależy od porcji i produktu.
Osoby wrażliwe na kofeinę, mające problemy ze snem, kołataniem serca lub podwyższonym ciśnieniem powinny obserwować własną reakcję i ograniczyć ilość napoju, jeśli pojawiają się niepożądane objawy. W ciąży oraz przy chorobach przewlekłych ilość kofeiny najlepiej ustalić zgodnie z zaleceniami lekarza lub dietetyka.
Czysta kawa rozpuszczalna nie jest gorsza dla zdrowia tylko dlatego, że została wysuszona. Najważniejsze są umiarkowana ilość, prosty skład i odróżnienie jej od słodzonych mieszanek 3w1.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. W przypadku chorób przewlekłych, ciąży lub nasilonych objawów po kofeinie zasięgnij opinii specjalisty.
