Co zawiera pokrzywa? Właściwości i wartości odżywcze rośliny

Pokrzywa zwyczajna (Urtica dioica) zawiera witaminy, minerały, flawonoidy, kwasy organiczne, chlorofil i inne związki aktywne. Jej skład zależy jednak od części rośliny: liście i ziele mają profil odżywczy, natomiast korzeń dostarcza przede wszystkim fitosteroli, lignanów, lektyn i polisacharydów.

Co zawiera ziele i liście pokrzywy?

Część nadziemna pokrzywy jest bogata w mikro- i makroelementy oraz związki polifenolowe. Występują w niej między innymi witamina K1, witaminy z grupy B, witamina C i E, a także karotenoidy, w tym beta-karoten. Ich ilość może zmieniać się zależnie od wieku rośliny, miejsca zbioru i sposobu suszenia.

Ważną grupę stanowią flawonoidy, takie jak kwercetyna, kemferol i izoramnetyna. Są to związki roślinne o właściwościach antyoksydacyjnych, które mogą również wpływać na procesy zapalne i stan naczyń krwionośnych. Ziele zawiera także kwasy fenolowe, między innymi kawowy i chlorogenowy, oraz kwasy organiczne: jabłkowy, cytrynowy, szczawiowy, bursztynowy, octowy i mrówkowy.

Najważniejsze składniki części nadziemnej można uporządkować następująco:

• Witaminy – K1, C, E, witaminy z grupy B oraz foliany.
• Minerały – wapń, magnez, potas, żelazo, sód i związki krzemu.
• Barwniki roślinne – chlorofil, beta-karoten i ksantofile.
• Polifenole – flawonoidy i kwasy fenolowe o działaniu antyoksydacyjnym.
• Inne związki – aminokwasy, białka, garbniki, kumaryny, triterpeny i fitosterole.

Wartość odżywcza ziela wynika z połączenia tych grup, a nie z pojedynczego składnika. Przykładowo żelazo występuje razem z witaminą C, która uczestniczy w jego przyswajaniu, natomiast witamina K1 bierze udział w procesach krzepnięcia krwi.

W zielu obecne są również aminy biogenne, między innymi histamina, serotonina, acetylocholina i betaina. Nie należy utożsamiać ich obecności z jednym, pewnym efektem leczniczym. Są to związki uczestniczące w różnych procesach biologicznych, a działanie całego surowca zależy od jego pełnego składu.

Co zawiera korzeń pokrzywy?

Korzeń nie jest po prostu „mocniejszą” wersją liści. Ma odmienny profil chemiczny i dlatego wykorzystuje się go w innych wskazaniach. Zawiera mniej typowych składników odżywczych charakterystycznych dla młodego ziela, za to dostarcza substancji związanych z działaniem na układ moczowy i gruczoł krokowy.

Najważniejsze grupy związków korzenia to:

• Fitosterole, w tym beta-sitosterol i stigmasterol, które mogą wpływać na szlaki przemian hormonów steroidowych.
• Lignany, między innymi neolignanowe składniki o potencjalnym działaniu antyoksydacyjnym i przeciwzapalnym.
• Lektyny i polisacharydy, które mogą oddziaływać na odpowiedź immunologiczną.
• Kumaryny, takie jak skopoletyna, oraz triterpeny, między innymi kwas ursolowy i oleanolowy.
• Kwasy tłuszczowe i fenyloetanoidy, obecne w mniejszych, zależnych od surowca ilościach.

Szczególne zainteresowanie budzi wpływ ekstraktów z korzenia na objawy łagodnego przerostu gruczołu krokowego. Część składników może słabo hamować 5-alfa-reduktazę, enzym uczestniczący w przemianie testosteronu do dihydrotestosteronu, a także wpływać na aromatazę. Nie oznacza to jednak, że korzeń leczy każdą chorobę prostaty. Objawy ze strony układu moczowego wymagają oceny lekarskiej.

Jak składniki pokrzywy wpływają na organizm?

Różnice między zielem a korzeniem przekładają się na odmienne kierunki zastosowania. Poniższe zestawienie opisuje zależności między najważniejszymi substancjami a ich możliwym znaczeniem fizjologicznym:

Ziele pokrzywy jest tradycyjnie kojarzone z działaniem moczopędnym, czyli zwiększeniem wydalania wody i części elektrolitów. Korzeń ma natomiast bardziej wyspecjalizowany profil, związany z fitosterolami i lignanami. Traktowanie całej rośliny jako jednorodnego surowca może więc prowadzić do niewłaściwego wyboru preparatu.

Pokrzywa łączy profil odżywczy z fitochemicznym, ale liście, ziele i korzeń nie są zamienne. Przy stosowaniu preparatów zawierających witaminę K1, zwłaszcza u osób przyjmujących leki przeciwzakrzepowe, a także przy chorobach nerek lub leczeniu przerostu prostaty, potrzebna jest konsultacja z lekarzem lub farmaceutą.

Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii specjalisty medycyny w powyższym zakresie.